Tak daleko zaszliśmy

Fortepian stoi z otwartą pokrywą.

W jego drewnie trwa jeszcze odległe życie lasu. Struny są napięte. Sala czeka. Za chwilę człowiek położy dłonie na klawiszach i z kilku uderzeń młoteczka o metal wydobędzie coś, co sprawi, że ktoś inny, siedzący w ostatnim rzędzie, zapragnie jeszcze raz spróbować żyć.

Od tego zacznijmy.

Od zdumienia, że jesteśmy do tego zdolni.

• • •

Chwała dłoniom.

Tym, które nauczyły się prowadzić smyczek, szlifować szkło, wydobywać twarz z kamienia. Dłoniom zabrudzonym grafitem, cierpliwie powtarzającym gest, aż wreszcie gest staje się swobodny.

I tej przedziwnej drodze, którą przebywa zamiar, zanim stanie się rzeczą.

Najpierw przecież prawie nic nie istnieje. Kilka taktów usłyszanych we własnej głowie. Linia na odwrocie rachunku. Przeczucie, że łuk mógłby wznieść się jeszcze wyżej, że zdanie ma gdzieś swój właściwy rytm, że w bloku marmuru jest miejsce na czyjeś ramię.

A później trzeba nadać temu ciężar.

Znaleźć materiał. Zepsuć pierwszą próbę. Przyjrzeć się pęknięciu. Nauczyć się czegoś o kamieniu i czegoś trudniejszego o sobie.

Wrócić.

Wspaniałość ma również taki dźwięk: klucz obracający się rano w zamku pracowni.

• • •

Chwała oczom.

Ktoś długo poleruje soczewkę. Nad szkłem pochyla twarz, sprawdza krzywiznę, usuwa drobną niedoskonałość. Pracuje przy stole, w zasięgu własnych ramion.

Pewnej nocy przez tę soczewkę przejdzie światło, które wyruszyło w drogę, zanim na Ziemi pojawił się pierwszy człowiek.

Przez tysiąclecia patrzyliśmy w niebo. Nadawaliśmy gwiazdom imiona, wyznaczaliśmy według nich drogę, układaliśmy między nimi opowieści.

A potem zbudowaliśmy maszyny, które nas tam zabrały.

Człowiek opuścił Ziemię.

To zdanie zdążyło nam spowszednieć. Warto przeczytać je jeszcze raz.

Człowiek opuścił Ziemię.

Oderwał się od świata, na którym powstało wszystko, co znał. Zamknął za sobą właz i powierzył własne życie równaniom, materiałom, pracy tysięcy innych ludzi.

Na Księżycu został ślad ludzkiego buta.

A z daleka można było wreszcie zobaczyć nasz dom w całości: błękitny, zawieszony w ciemności, mieszczący wszystkie miasta, wszystkie wojny i wszystkie pierwsze miłości.

Jak osobliwe jest nasze miejsce w świecie.

Potrafimy zgubić klucze, przypalić śniadanie, zapomnieć słowa.

I obliczyć drogę na inny glob.

• • •

Chwała myśli.

Tej, która nauczyła się sięgać tam, gdzie nie dociera wzrok.

Rozszczepiliśmy jądro atomu.

W strukturze materii odnaleźliśmy energię zdolną rozświetlać miasta. Znaki zapisane kredą na tablicy stały się pracującymi reaktorami. Z rozważań nad czymś niewyobrażalnie małym popłynął prąd do ludzkich domów.

Nasza odpowiedzialność musi odtąd dorastać do naszej wiedzy.

Odczytaliśmy również ludzki genom. Zaczęliśmy poznawać zapis przechowywany w naszych komórkach bez papieru i atramentu.

Jest w tym niemal niemożliwy do objęcia rozmach: życie, po miliardach lat przemian, wydało istotę zdolną badać własne pochodzenie.

Materia otworzyła oczy.

I zabrała się do zadawania pytań.

• • •

Chwała wiedzy, która pozwala komuś zostać dłużej.

Stworzyliśmy szczepionki i antybiotyki. Nauczyliśmy się oglądać wnętrze żywego ciała, naprawiać jego naczynia, przeszczepiać serca.

Nauczyliśmy się operować mózg człowieka, który w tym czasie z nami rozmawia, i zszywać naczynia o średnicy mniejszej niż milimetr, przywracając krwi drogę do żywej tkanki.

Za tymi zdaniami stoją ludzie, którzy wrócili do domu.

Ktoś zdążył zobaczyć dorastające dziecko. Ktoś jeszcze przez wiele lat stawiał rano dwa kubki na stole.

Pod mikroskopem ogrom przyjmuje inną postać.

Całą uwagę może pomieścić drobny fragment żywej tkanki. Ręka uczy się spokoju. Wiedza, przez lata rozproszona w książkach, rozmowach i doświadczeniach, musi teraz zmieścić się w jednym ruchu.

Po drugiej stronie tego ruchu trwa czyjeś życie, ze wszystkimi jego szczegółami: niedoczytaną książką, głosem córki, planem na najbliższą sobotę.

Tutaj wspaniałość nabiera czyjegoś imienia.

I zobowiązuje.

• • •

Chwała temu, co potrafimy sobie przekazać.

Wynaleźliśmy pismo, dzięki któremu myśl przeżywa swojego autora. Zbudowaliśmy drukarnie, biblioteki i sieci oplatające Ziemię. Głos człowieka przekracza dziś ocean, zanim zdąży ucichnąć w pokoju, w którym został wypowiedziany.

Na starej partyturze zostały skreślenia. Kompozytor długo szukał miejsca na oddech. Być może wstawał od stołu, otwierał okno, wracał i przesuwał jeden znak.

Dziś, wiele lat po jego śmierci, kilkudziesięciu obcych sobie ludzi nabiera powietrza dokładnie w tym miejscu.

Oto jak daleko może dotrzeć uważność jednego człowieka.

Czyjaś myśl staje się narzędziem w cudzej dłoni. Czyjaś odwaga pozwala następnemu człowiekowi zacząć. Uczeń przechodzi przez drzwi, które nauczyciel otwierał przez całe życie, i dociera dalej, niż tamten zdołał zobaczyć.

Rośniemy również w ten sposób.

• • •

Jest coś bezczelnego w ludzkim pragnieniu tworzenia.

Mieć tak niewiele czasu i zabierać się do budowy katedry. Wiedzieć, jak łatwo drży ręka, i powierzać jej najdelikatniejszą pracę. Stać na powierzchni jednej planety i przygotowywać podróż ku następnej.

Kocham ten rozmach.

Tę hojność, z jaką człowiek potrafi oddać lata czemuś, co pewnego dnia stanie się piękne, prawdziwe albo potrzebne.

Niech więc wybrzmi pieśń na cześć tej zdolności.

Na cześć wyobraźni, która znajduje sobie ręce.

Na cześć cierpliwości, dzięki której kamień układa się w sklepienia, szkło przybliża gwiazdy, a serce podejmuje pracę w nowym ciele.

Chwała wszystkim, którzy zostawili nam po sobie świat odrobinę większy, niż go zastali. Tym, którzy potrafili nadać kształt temu, czego jeszcze nie było: wydobyć muzykę z napiętych strun, światło z odległych gwiazd, życie z kruchego ciała, pytanie z milczącej materii. Ich dzieło trwa nie dlatego, że zakończyło się w ich rękach, lecz dlatego, że przechodzi dalej - z myśli do dłoni, z dłoni do świata, z jednego człowieka w drugiego.

Fortepian stoi z otwartą pokrywą. W jego drewnie trwa jeszcze odległe życie lasu. W metalu - praca ognia, czasu i ludzkiej precyzji. Przed chwilą był tylko przedmiotem: ciężkim, nieruchomym, zamkniętym w ciszy. Teraz czeka na gest, który połączy wszystko, o czym była mowa: wyobraźnię z materią, wiedzę z odpowiedzialnością, pamięć z przyszłością, samotny zamiar z oddechem wielu ludzi.

Ktoś siada. Kładzie dłonie na klawiszach. I wtedy cała ta wspaniałość przestaje być wspomnieniem o tym, co już potrafimy. Staje się obietnicą następnego ruchu - delikatnego, niepewnego, koniecznego. Pierwszy dźwięk wyrusza w salę, jak kiedyś człowiek wyruszył poza Ziemię: z lękiem, nadzieją i zaufaniem do pracy tych, którzy przygotowali drogę.

Zaczynamy.